Prahistoryczne osadnictwo nad rzekami pod Inowrocławiem

[:pl]

Noteć Hobbit land

Noteć na odcinku Nowego Kanału Noteckiego między Jeżewicami a zaporą wodną – śluzą nr 3 w Antoniewie, na dawnym terenie powiatu inowrocławskiego, aktualnie powiat żniński (fot. A. L. Janowski).

Prahistoryczne osadnictwo nad rzekami pod Inowrocławiem było generatorem rozwoju Kujaw i przyszłej Polski. Najważniejsze rzeki Kujaw to Wisła w środkowym biegu oraz Noteć w swym górnym biegu. Noteć liczy 388 km, ma swe źródła na Kujawach w jeziorze Przedecz oraz w okresowych jego dopływach ze strony wschodniej między wsiami Bogołomia i Szczecin oraz ze strony północnej, a ujście do Warty pod Santokiem. Zapisywana była historycznie, wielokrotnie w XIII wieku jako Noteś i pod tą nazwą utrzymywała się do XVIII wieku. Ponadto od XVI wieku używano także nazwę Noć, a Długosz – Nothesz, po łacinie: Natissis. [1] W 1243 r. występowała też jako Notes, 1249 r. – Nothes, 1270-96 r. według rękopisów z XIV-XV w. – Notesz, 1312 r. – Notsza, 1422 r. – Nothessch, 1461 r. – Nyotesch, 1565 r. – Nothesz, pisana w narzędniku – Nothessią, 1571 r. – na Notesi.

Autor: Adam Lech Janowski © 2014 – 2017.

Wśród nazw niemieckich Noteci znajdują się ponadto: w 1259 r. – Nezze, 1272 r. – Netce, 1327 r. – Netze, 1317 r. transumpt z 1428 r. – Netcze, Necze, 1332 r. – Necz, 1338 r. – Netza, 1409-14 r. według późniejszych rękopisów – Netcze, Neczce, 1251 r. falsyfikat z końca XV wieku – Neza, Netza, XV wiek – Netzie, na mapie pruskiej z 1861 roku – Montwey, a w 1944 r. – Netze.

Mapa Noteci Nocz przed 1680 kopia mapy z 1665 roku z Paryża

Francuska mapa sprzed 1680 roku – kopia mapy z 1665 roku z Paryża, prezentująca m.in. rzękę Noteć – oznaczoną jako „Noez” (Noez Fluv – rzeka Noteć). Na mapie zaznaczono region CVIAVIA (Kujawy), Palat. (Palatinat) Wladislaviensis (Województwo Inowrocławskie), INFERIOR POLONIA (obejmującą wszystkie województwa wielkopolskie i małopolskie) w odróżnieniu od superior Polonia – tj. Śląska. Na mapie uwzględniono m.in. jezioro Goblo Lac (Jezioro Gopło), miasta: Rodschowa (Radziejów), Krusnick (Kruszwica), Inowlocz (Inowrocław), Lukosch, Pakosch (Pakość), Labicz (Łabiszyn), Nackel (Nakło), Pyla (Piła), Vsztye (Ujście) (fot. A. L. Janowski).

Zachodnia jej odnoga – Noteć Zachodnia w górnym jej biegu do jeziora Skórzęcińskiego występuje jako Montwa  lub Mątwa, natomiast lewa jej odnoga płynąca przez Gopło – Noteć Wschodnia – jako Noć. W języku niemieckim Noteć nazywana była i jest Netze, czyli sieci. W minionych wiekach, Noteć posiadała sieć dopływów, w tym połączenie z Wisłą i które umożliwiały przemieszczanie się po nich łodziami.[2] Znacznie wcześniej, w okresie cofania się lodowca, korytem Noteci – pradoliną Toruńsko-Eberswaldzką płynęły wody Wisły, Biebrzy, Drwęcy, Narwi, Bugu i Niemenu. Bieg tej wielkiej rzeki kończył się w dolinie Łaby w okolicach Hamburga [3], o czym świadczy też aktualny dopływ Łaby, o nazwie Netze, niedaleko jej ujścia – estuarium do Zatoki Helgolandzkiej Morza Północnego. W tym przypadku nie bez znaczenia jest siedem dokumentów, najwcześniejszy z 1243 r., najmłodszy z 1336 r., w których Dolna Warta, m.in. w okolicach Gorzowa [Wielkopolskiego] występowała pod nazwą Noteci i wpływała do Odry. W Mątwach na Noteci istniał w XIX i XX wieku port, do którego przybijały parowce, łączące logistycznie i zaopatrujące lokalne cukrownie, później barki węglarki – przynajmniej do lat 70. XX wieku.

 Noteć pod Inowrocławiem u ujścia rzeczki Smierni i Rowu Rąbińskiego (fot. A. Janowski)

Noteć pod Inowrocławiem u ujścia rzeczki Smierni i Starego Rowu (fot. A. L. Janowski)

Inowrocław Kujawy Wild Dzika Stara Noteć Notec river odnoga rzeki zdjęcia fotografie pięne zielona zielony zieleń dzikość przyrody natury wypoczynek nad rzeką

Stara Noteć koło Inowrocławia i fragment urządzeń jazu zbombardowanego w czasie II Wojny Światowej (fot. A. L. Janowski).

Noteć Pturek Lubostroń River lake old beautiful

Noteć w Pturku niopodal Pałacu Lubostroń na Kujawach (fot. A. L. Janowski)

Noteć Pturek Lubostroń River lake old

Noteć wypływająca z Jeziora Wolickiego w Pturku (fot. A. L. Janowski)

Noteć Barcin River

Noteć w Barcinie, powiat żniński. W tle Kościół św. Jakuba Większego z 1901 – 1903 roku zaprojektowany przez inowrocławskiego architekta Kazimierza Przyłuskiego (fot. A. L. Janowski).

Noteć Pturek Lubostroń River lake old beautiful rzeka Polska Poland Fluss

Noteć w Pturku (fot. A. L. Janowski)

Pradolina Noteci w Tarkowie Górnym Widok na Tarkowo Dolne

Pradolina Noteci w Tarkowie Górnym – Widok na Tarkowo Dolne (fot. A. L. Janowski)

Noteć notecki szkoła przyroda nasze strony urokliwy nauczyciele biologia sprawdzian nauka szkoły gmina podstawówka ściąga nasza nasze strony tunaszestrony school polish

Nasze piękne strony, Kanał Notecki koło Inowrocławia, malowniczy trakt żaglowy, rowerowy i kajakowy, niedaleko Askaukalis, protomiasta wymienianego na mapie Ptolemeusza (fot. A. L. Janowski).

Przez Kujawy przepływa Tążyna (w górnym biegu Kanał Parchański), znajdującą się w dorzeczu Wisły, mająca swe ujście w Otłoczynie koło Torunia. Jest lewobrzeżnym dopływem Wisły o długości 49,8 km. Tążyna jako Thanzina wzmiankowana była w dokumentach w roku 1474 i 1475, a na mapach pruskich oznaczana jako Tonczyna lub Tunczyna. Jej brzegiem biegła granica między Królestwem Polskim – kongresowym a Wielkim Księstwem Poznańskim. Tążynę w górnym jej biegu stanowi Kanał Parchański na Równinie Inowrocławskiej, popularny jeszcze w latach 60. ze spływów kajakowych. Kanał płynie obniżeniem dolinnym Doliną Parchańską – doliną Tążyny – Kanału Parchańskiego. Bierze swój początek w części południowej gminy Gniewkowo, gdzie znajduje się obszar alimentacyjny (źródliskowy) nie tylko dla Kanału Parchańskiego, ale także Gniewkowskiego. Nieopodal bierze swój bieg także strumień Smyrnia Mała. Kanał Parchański wypływa z mokradeł nazywanych „Błotami Ostrowskimi” i „Błotami Gąskimi”, a dawniej Błotami Parchańskimi, położonych między Szadłowicami a Wierzbiczanami, 10 km na wschód od Inowrocławia oraz między Lasami Balczewskimi a Puszczą Bydgoską. Torfowiska te są obszarem o największej bioróżnorodności w gminie Gniewkowo. Kanał Parchański płynie do dopływu z Nowego Dworu, koło Dąbrowy Biskupiej. Dalej jego przedłużeniem jest Tążyna. Głównym dopływem Tążyny jest Mała Tążyna – dopływ płynący z kierunku Żołnowa – ujście w Przybranowie oraz Tążyna I – ujście w Straszewie.

Kanał Parchański Marcinkowo Parchanie Inowrocław Inowroclaw

Kanał Parchański między Marcinkowem a Parchaniem (fot. A. L. Janowski)

Kanał Parchański Modliborzyce Balczewa las rezerwat

Kanał Parchański w Modliborzycach (fot. A. L. Janowski)

Canal Channel Kanał Parchański Marcinkowo Parchanie Inowrocław Gmina Inowroclaw

Kanał Parchański między Marcinkowem a Parchaniem (fot. A. L. Janowski)

(Wielki) Kanał Fryderyka lub rów Fryderyka, po niemiecku (Gross) Friedrichsgraben lub Kanał Balczewo – Balczewoer Canal to wykonana odnoga Kanału Parchańskiego łączącą się z Jeziorem Szarlej, zlewająca się z Notecią, łączy Wisłę z Notecią, odwadniając przy tym tereny Marcinkowa, Balczewa, Turzan, Trzask, Jaront i Sikorowa. Drugi mniejszy kanał, zwany Kanałem Biskupim, po niem. Bischofs Canal, odwadniał tereny Parchania i Modliborzyc, i odprowadzał je do Kanału Parchańskiego i dalej do Tążyny.[4]

Inowrocław Odnoga kanału Balczewo Fryderyka greeness river canal attraction cute awesome great funny nice smile polish european europa

Jedna z noci, czyli odnóg Noteci w Inowrocławiu w samej dolinie Noteci, aktualnie odnoga kanału Balczewo / Fryderyka. Do tego miejsca sięgała Noteć i w czasach historycznych mierzyła nawet 3-4 km szerokości (A. L. Janowski).

Gross Friedrich Grat Wielki Kanał Fryderyka inowrocławski powiat strumienie Balczewo Komaszyce Inowrocław Kujawsko-Pomorskie

Okresowo wysychający (Wielki) Kanał Fryderyka, dawn. Baltchewo Canal / Balczewoer Canal (fot. A. L. Janowski)

Kanał Balczewo lasy drzewa natura nature wood timber forests poland virgin lonely planet tihiy spokoyniy quiet rumour french francais

Kanał Fryderyka / Balczewoer Canal w Sikorowie koło Inowrocławia w gąszczu drzew (fot. A. L. Janowski).

Zlewnie rzeki Tążyny i Kanału Parchańskiego należą do obszarów szczególnie narażonego – OSN na zanieczyszczenia azotem pochodzenia rolniczego na terenie gmin wiejskich: Inowrocław, Rojewo, Dąbrowa Biskupia i Gniewkowo w powiecie inowrocławskim oraz Aleksandrów Kujawski, Koneck, Bądkowo, Waganiec, Zakrzewo i Raciążek w powiecie aleksandrowskim.[5]

Kanał Bachorze, dawniej rzeka Bachorza – jest jednym z najważniejszych historycznie dopływów Gopła i płynie doliną Bachorzy sztucznym kanałem w liniach prostych, choć w dnie zachodniej doliny rozwijają się liczne meandry. Kanał zwany jest także Kanałem Piastowskim ze względu na wykorzystywanie go w średniowieczu do wodnego połączenia dorzeczy Odry i Wisły. Łączy Noteć i Jezioro Gopło w Kruszwicy ze Zgłowiączką w Brześciu Kujawskim, wpływającą do Wisły. Wyróżnia się Bachorze Małe – dawniej mały kanał Bachorski, zwany Szarlejskim i Bachorze Dużewielki kanał Bachorski, wpływający do Gopła pod Kobylnikami. Kanał płynie szeroką pradoliną Bachorzy, posiada oryginalny wypukły profil podłużny dna oraz regularny, łukowaty kształt, którego wypukłość skierowana jest na północny wschód. Szerokość samego kanału waha się od 1,5 do kilku metrów. Kanał odwadnia obszar o powierzchni 184,2 km2 i pełni funkcje melioracyjne, jest odbiorcą wód ze znacznej ilości rowów melioracyjnych i jest zasobnym w wodę ciekiem bifurkacyjnym – płynącym w dwóch kierunkach o długości 24,6 km. Zlewnia pozbawiona jest większych skupisk leśnych i jest intensywnie wykorzystywana rolniczo.